Indukcja porodu, nazywana też wywoływaniem porodu, oznacza celowe rozpoczęcie porodu lekiem lub niewielkim zabiegiem zamiast czekania, aż zacznie się sam. NHS opisuje ją jako częstą, a powody są zwykle proste: jesteś w 41. tygodniu, odeszły ci wody bez skurczów albo stan zdrowia sprawia, że wcześniejszy poród jest bezpieczniejszy dla ciebie lub dziecka.
W tym poradniku: dlaczego i kiedy proponuje się indukcję, jak zespół wybiera metodę, co oznacza każda z nich, ile to trwa i jak się czujesz, jakie ryzyka i wyniki pokazują badania oraz jakie decyzje przez cały czas należą do ciebie.
Krótka odpowiedź. Indukcja porodu to rozpoczęcie porodu lekiem lub zabiegiem zamiast czekania, aż zacznie się sam. Proponuje się ją od 41. tygodnia, po odejściu wód bez skurczów albo gdy stan zdrowia sprawia, że wcześniejszy poród jest bezpieczniejszy. Zwykle trwa wiele godzin, często boli bardziej niż poród samoistny, a ty możesz się zgodzić, ją odłożyć albo odmówić.
Dlaczego proponuje się indukcję
Ukończony 41. tydzień
Większość porodów zaczyna się przed 42. tygodniem, ale niektóre ryzyka rosną, im dłużej ciąża trwa po 41. tygodniu. Brytyjskie wytyczne NICE NG207 (2021) wymieniają większe prawdopodobieństwo cesarskiego cięcia, przyjęcia dziecka na oddział intensywnej terapii noworodka oraz urodzenia martwego dziecka lub zgonu noworodka i zalecają omówić z kobietą, że indukcja od 41+0 może te ryzyka zmniejszyć. NHS mówi wprost: jeśli poród nie zaczął się do 41. tygodnia, zaproponują ci indukcję.
Zalecenia WHO z 2022 roku idą krok dalej: WHO zaleca indukcję, gdy wiadomo na pewno, że ukończyłaś 41+0 tygodni (dowody o umiarkowanej pewności), i nie zaleca rutynowej indukcji przed 41. tygodniem w niepowikłanej ciąży (dowody o niskiej pewności). Wytyczne niemieckie, austriackie i szwajcarskie (AWMF 015-088) działają w trzech krokach: od 41+0 indukcję można zaproponować, od 41+3 należy ją zalecić, od 42+0 zaleca się ją stanowczo. Liczby stojące za tymi datami i to, co proponuje się tydzień po tygodniu po 40. tygodniu, znajdziesz w poradniku o ciąży po terminie.
Odejście wód przed porodem
Jeśli wody odejdą od 37. tygodnia bez skurczów, NICE zaleca zaproponować wybór: indukcję od razu albo czekanie. Jeśli czekasz, a poród nie zaczął się po około 24 godzinach, powinno ci się zaproponować indukcję, bo ryzyko infekcji u dziecka rośnie, dopóki pęcherz płodowy jest otwarty. Jeśli w tej ciąży miałaś dodatni wynik na paciorkowca grupy B, NICE zaleca natychmiastową indukcję albo cesarskie cięcie. Poradnik o odejściu wód płodowych wyjaśnia, jak je rozpoznać, co oznacza kolor i co dzieje się w tych 24 godzinach.
Powód medyczny
NHS podaje cukrzycę, nadciśnienie i cholestazę ciążową jako przykłady, kiedy wcześniejszy poród może być bezpieczniejszy, podobnie jak dziecko, które słabo rośnie. Niektóre sytuacje wymagają innej rozmowy: przy położeniu pośladkowym NICE zwykle nie zaleca indukcji, nie zaleca jej też tylko po to, by uniknąć bardzo szybkiego porodu bez personelu po wcześniejszym porodzie błyskawicznym, a przy małym dziecku z oznakami zagrożenia zaleca cesarskie cięcie zamiast indukcji.
Indukcja w 39. tygodniu. Amerykańskie badanie ARRIVE (2018) losowo przydzieliło 6106 kobiet rodzących pierwszy raz, bez szczególnego ryzyka, do indukcji w 39. tygodniu albo do czekania. Cesarskich cięć było mniej po indukcji (18,6% wobec 22,2%), a poważne problemy u dzieci wyniosły 4,3% wobec 5,4%, co jest różnicą zbyt małą, by mieć pewność. WHO nadal nie zaleca rutynowej indukcji przed 41. tygodniem, więc jeśli proponują ci indukcję w 39. tygodniu bez powodu medycznego, zapytaj dlaczego i rozważ to z lekarzem.
Od czego zespół zaczyna: skala Bishopa
Przed indukcją położna lub lekarz bada brzuch, żeby sprawdzić ułożenie dziecka, wykonuje krótkie KTG i za twoją zgodą bada cię przez pochwę. Na tej podstawie ocenia się skalę Bishopa, która opisuje, na ile szyjka macicy jest gotowa do porodu. Składa się z pięciu cech: jak bardzo szyjka jest rozwarta, jak bardzo się skróciła, czy jest skierowana do tyłu czy do przodu, jak jest miękka i jak nisko w miednicy znajduje się główka dziecka.
Niski wynik oznacza zamkniętą, twardą szyjkę, którą najpierw trzeba zmiękczyć. Wysoki oznacza, że już się rozwiera. NICE uznaje wynik 8 lub więcej za szyjkę na ogół gotową do rozwierania i stawia granicę na 6: przy 6 lub mniej zaczyna się od prostaglandyny albo balonika, powyżej 6 od przebicia pęcherza płodowego i wlewu oksytocyny.
Metody krok po kroku
Większość indukcji wykorzystuje jedną lub dwie z tych metod, w tej kolejności. Nie każda z nich będzie u ciebie potrzebna.
| Metoda | Co to jest i jak się ją podaje | Czego się spodziewać |
|---|---|---|
| Odklejenie błon płodowych | Podczas badania przez pochwę położna przesuwa palcem wokół szyjki i odkleja błony, co uwalnia prostaglandyny. Proponuje się je od 39. tygodnia, przed właściwą indukcją. | NICE uprzedza o możliwym bólu, dyskomforcie i niewielkim krwawieniu. Może pomóc, by poród zaczął się sam, i można je powtórzyć. |
| Dinoproston (prostaglandyna E2) | Hormon, który zmiękcza i rozwiera szyjkę, w postaci globulki dopochwowej, żelu albo wkładki dopochwowej o przedłużonym uwalnianiu z taśmą. | NHS podaje, że zwykle zaczyna działać po wielu godzinach. NICE: wkładkę łatwiej usunąć niż żel czy globulkę, jeśli skurcze stają się zbyt częste. |
| Mizoprostol | Syntetyczna prostaglandyna. NICE zaleca tabletki w małej dawce (25 mikrogramów) doustnie; wytyczne niemieckie opisują też podanie dopochwowe. | Działa jak dinoproston. NICE ostrzega, że hiperstymulację po mizoprostolu trudniej odwrócić, dlatego po pojawieniu się skurczów jesteś pod obserwacją. |
| Cewnik balonowy (metoda mechaniczna) | Cienka rurka z małym balonikiem wypełnionym wodą, wprowadzana do szyjki podczas badania; balonik rozwiera ją od środka. Podobnie działa rozszerzadło osmotyczne. | Według NICE metody mechaniczne rzadziej powodują hiperstymulację. To opcja, gdy hormony nie są wskazane, na przykład po cesarskim cięciu, albo gdy ją wybierasz. |
| Przebicie pęcherza płodowego (amniotomia) | Gdy szyjka jest już rozwarta, położna lub lekarz przebija pęcherz małym haczykiem podczas badania. | Czasem poród rusza potem sam. NICE mówi, że możesz zdecydować, czy i kiedy dołączyć oksytocynę, ale czekanie może wydłużyć poród i zwiększyć ryzyko infekcji u dziecka. |
| Wlew oksytocyny | Syntetyczna postać hormonu, który napędza skurcze, podawana dożylnie i stopniowo zwiększana, aż skurcze staną się regularne. | Stosuje się go po przebiciu pęcherza; samą oksytocynę NICE uznaje za niepopartą dowodami. Skurcze mogą narastać szybciej niż przy porodzie samoistnym, a tętno dziecka jest monitorowane. |
Jak wygląda odklejenie błon płodowych, na ile działa i kiedy się je powtarza, opisujemy szczegółowo w poradniku o ciąży po terminie.
Leki: co się stosuje, a czego unikać
Stosowane i dopuszczone do indukcji, w szpitalu
- Dinoproston jako globulka, żel lub wkładka oraz mizoprostol w małej dawce, z kontrolą skurczów i tętna dziecka
- Oksytocyna we wlewie, po przebiciu pęcherza płodowego
- Na ból NICE wymienia proste leki przeciwbólowe, poród w wodzie i znieczulenie zewnątrzoponowe; NHS podaje, że paracetamol zgodnie z ulotką jest bezpieczny podczas porodu
Unikaj
- Mizoprostolu lub innych prostaglandyn na własną rękę. NICE podkreśla, że gdy te leki działają, trzeba obserwować macicę i dziecko, a po cesarskim cięciu są przeciwwskazane z powodu ryzyka pęknięcia macicy.
- Oleju rycynowego. NICE nie znajduje dowodów, że wywołuje poród, a wytyczne niemieckie mówią, że nie należy go stosować poza szpitalem i tylko w ramach badań.
- Preparatów ziołowych, które mają „wywołać” poród. NHS podaje, że nie wiadomo, czy są bezpieczne, i mogą zaszkodzić tobie lub dziecku.
- Liczenia na to, że akupunktura, homeopatia, gorąca kąpiel, lewatywa albo seks wywołają poród: NICE nie znajduje dowodów dla żadnej z tych metod. Seks nie szkodzi, dopóki pęcherz jest cały, ale po odejściu wód z niego zrezygnuj.
Jak to wygląda i ile trwa
Żadne źródło nie podaje wiarygodnej średniej, bo czas zależy od tego, jak gotowa jest szyjka na początku. NHS mówi, że hormony lub balonik zwykle zaczynają działać po wielu godzinach, a potem może być potrzebny wlew i przebicie pęcherza. NICE uprzedza, że możesz zostać w szpitalu dłużej niż przy porodzie, który zaczyna się sam.
NICE wymaga, by zespół wcześniej uprzedził cię o kilku rzeczach. Badań przez pochwę będzie więcej. Wybór miejsca porodu się zawęża, bo mogą zalecić ci wlew, ciągłe monitorowanie albo znieczulenie zewnątrzoponowe, których nie zapewni poród domowy ani sala prowadzona przez położne, a z wanny porodowej możesz skorzystać tylko w ograniczonym zakresie. Poród indukowany może boleć bardziej niż samoistny. Rośnie prawdopodobieństwo porodu zabiegowego kleszczami lub próżniociągiem, a z nim ryzyko poważnego pęknięcia krocza.
Powrót do domu w pierwszej fazie
NICE proponuje rozważyć indukcję ambulatoryjną z dinoprostonem lub balonikiem, jeśli nie masz chorób ani powikłań ciąży i chcesz wrócić do domu. Wcześniej ustalacie plan, a ty dzwonisz, gdy zaczną się skurcze, jeśli w umówionym czasie nic się nie dzieje, jeśli odejdą wody, jeśli krwawisz, jeśli dziecko rusza się mniej, jeśli ból lub skurcze są zbyt silne albo jeśli wypadnie wkładka. Zapytaj, czy twój szpital to oferuje.
Ryzyka i wyniki
Hiperstymulacja macicy
Hiperstymulacja oznacza skurcze zbyt częste lub zbyt długie, co może zmienić tętno dziecka. NICE zaznacza, że mogą ją wywołać zarówno dinoproston, jak i mizoprostol, że ryzyko zależy od preparatu i dawki i że metody mechaniczne powodują ją rzadziej. Jeśli wystąpi, zespół nie podaje kolejnych dawek, usuwa wkładkę, jeśli to możliwe, ocenia dziecko i może podać lek rozluźniający macicę.
Gdy indukcja nie wywoła porodu
NHS mówi jasno, że indukcja nie zawsze działa. Jeśli poród się nie zaczął, NICE zaleca ponownie ocenić ciebie i dziecko i ustalić z tobą plan: przerwa i kolejna ocena, czekanie, następna próba indukcji albo cesarskie cięcie.
Cesarskie cięcie
Obawa, że indukcja skończy się cesarką, nie zgadza się z badaniami. Przegląd Cochrane z 2020 roku, obejmujący 34 badania i ponad 21 000 kobiet, porównał strategię indukcji od 37. tygodnia z czekaniem. Indukcja oznaczała prawdopodobnie mniej cięć cesarskich, niewielką lub żadną różnicę w porodach kleszczowych i próżniociągowych, rzadsze przyjęcia na oddział intensywnej terapii noworodka i mniej zgonów okołoporodowych: 0,4 wobec 3 na 1000. Badanie ARRIVE pokazało ten sam kierunek dla cesarskiego cięcia w 39. tygodniu. NHS mówi przy tym, że po indukcji poród zabiegowy jest bardziej prawdopodobny; badania porównują jednak indukcję z czekaniem, a właśnie między tym wybierasz.
Po wcześniejszym cesarskim cięciu
NICE zaleca, by zespół omówił z tobą większe prawdopodobieństwo cesarskiego cięcia w trybie pilnym i ryzyko pęknięcia blizny na macicy. Dinoproston i mizoprostol są przeciwwskazane przy bliźnie na macicy, więc NICE proponuje w zamian balonik, albo możesz wybrać planowe cesarskie cięcie.
Twoje decyzje
NICE mówi wyraźnie, że możesz zgodzić się na indukcję, odłożyć ją, odmówić albo ją przerwać, a zespół musi uszanować i zapisać twoją decyzję. Należy ci się wyjaśnienie powodów, metody, miejsca i terminu, dostępnego łagodzenia bólu i tego, co się stanie, jeśli odmówisz, a także czas, by omówić to z partnerem. Z wątpliwościami medycznymi skontaktuj się z lekarzem, a gdy zaczną się regularne skurcze, zadzwoń do położnej.
Pytania, które warto zadać
- Dlaczego proponujecie indukcję teraz i co się zmieni, jeśli poczekam kilka dni?
- Ile mam punktów w skali Bishopa i od jakiej metody zaczniecie?
- Czy mogę wrócić do domu w pierwszej fazie i do kogo wtedy dzwonić?
- Czy mogę skorzystać z wanny i kiedy mogę dostać znieczulenie zewnątrzoponowe?
- Jeśli odmówię, jaką obserwację mi proponujecie?
Zapisz odpowiedzi w planie porodu, łącznie z tym, czego chcesz, jeśli indukcja idzie powoli. Potem pakuj się z myślą o dłuższym pobycie: nasza lista torby do szpitala obejmuje to, co najważniejsze, a ładowarka, dozwolone przekąski i coś na długie godziny też się przydadzą.
Kiedy dzwonić od razu
Dzwoń na oddział porodowy od razu, o każdej porze, gdy czekasz na indukcję albo gdy trwa, jeśli: skurcz trwa dłużej niż 2 minuty, masz 6 lub więcej skurczów w ciągu 10 minut albo ból jest silny i nie słabnie między skurczami; krwawisz; dziecko rusza się mniej niż zwykle; odejdą wody albo są zielone, brązowe lub nieprzyjemnie pachną; po odejściu wód masz temperaturę powyżej 37,5°C; albo wypadnie wkładka.
Zadzwoń pod numer alarmowy 112, jeśli krwawienie jest obfite (podpaska przemaka zaraz po założeniu), jeśli masz silny ból brzucha, zawroty głowy albo czujesz, że mdlejesz, lub jeśli czujesz, że dziecko się rodzi, i masz silne parcie.
Na jeden rzut oka
Indukcja porodu celowo rozpoczyna poród. Proponuje się ją od 41. tygodnia, po odejściu wód bez porodu i z powodów medycznych, a bez takiego powodu WHO nie zaleca rutynowej indukcji przed 41. tygodniem. Skala Bishopa decyduje o pierwszym kroku: prostaglandyna lub balonik przy zamkniętej szyjce, przebicie pęcherza i wlew oksytocyny przy rozwartej. Zwykle trwa wiele godzin i często boli bardziej, ale badania pokazują mniej cesarskich cięć niż przy czekaniu, nie więcej. Możesz się zgodzić, odłożyć, odmówić albo przerwać.
W Baby Novum. W kreatorze planu porodu zapisujesz łagodzenie bólu, pozycje i życzenia i eksportujesz gotowy do druku PDF (Premium), lista torby do szpitala ma własne przypomnienie, a licznik skurczów zapisuje każdy skurcz, gdy poród się zacznie, i daje znać, gdy wzorzec 5-1-1 utrzymał się przez godzinę.
Czytaj dalej: Objawy zbliżającego się porodu → · Licznik skurczów → · 40. tydzień →
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest indukcja porodu?
Indukcja, czyli wywoływanie porodu, oznacza sztuczne rozpoczęcie porodu zamiast czekania, aż zacznie się sam. Stosuje się hormony (prostaglandynę jako globulkę dopochwową, żel lub tabletkę doustną), cewnik balonowy rozwierający szyjkę macicy, przebicie pęcherza płodowego i wlew oksytocyny, często po kolei. Odbywa się w szpitalu, choć niektóre szpitale pozwalają wrócić do domu w pierwszej fazie.
Kiedy wykonuje się indukcję porodu?
Trzy najczęstsze powody to ukończony 41. tydzień, odejście wód w terminie bez rozpoczęcia porodu w ciągu około 24 godzin oraz problem zdrowotny, taki jak nadciśnienie, cukrzyca albo dziecko, które słabo rośnie. WHO zaleca indukcję, gdy na pewno ukończyłaś 41. tydzień, i nie zaleca rutynowej indukcji przed 41. tygodniem w niepowikłanej ciąży.
Ile trwa indukcja porodu?
Nie ma jednej odpowiedzi. NHS podaje, że hormony lub balonik zwykle zaczynają działać po wielu godzinach, a potem u części kobiet przebija się jeszcze pęcherz płodowy albo podłącza wlew. Jeśli szyjka jest już miękka i rozwarta, czasem wystarczy przebić pęcherz i poród rusza szybko. Przygotuj się na dłuższy pobyt w szpitalu niż przy porodzie, który zaczyna się sam.
Czy indukcja porodu boli bardziej?
NHS mówi, że zwykle tak, a NICE zaleca, by uprzedzać o tym kobiety. Skurcze mogą narastać szybciej, zwłaszcza przy wlewie oksytocyny. Indukcja nie ogranicza łagodzenia bólu: powinno ci się zaproponować wszystko, co twój szpital zwykle oferuje, łącznie ze znieczuleniem zewnątrzoponowym, a tam, gdzie szpital na to pozwala, także poród w wodzie. Zapisz swoje preferencje w planie porodu wcześniej.
Czy można odmówić indukcji porodu?
Tak. NICE mówi, że możesz zgodzić się na indukcję, odłożyć ją, odmówić albo ją przerwać, a zespół musi uszanować twoją decyzję, nawet jeśli się z nią nie zgadza. Jeśli odmawiasz po 41. tygodniu, zapytaj o obserwację: NICE opisuje od 42. tygodnia KTG dwa razy w tygodniu i USG ilości płynu owodniowego, zaznaczając, że nawet to nie przewidzi każdego problemu.
Co jeśli indukcja porodu nie działa?
Jeśli poród się nie zaczyna, zespół ocenia ciebie i dziecko, także w KTG, i omawia z tobą możliwości. NICE wymienia cztery: przerwę i ponowną ocenę, czekanie, kolejną próbę indukcji albo cesarskie cięcie. Nieudana pierwsza próba nie znaczy, że cesarskie cięcie jest potrzebne od razu.
Czy indukcja porodu jest bezpieczna dla dziecka?
W ciążach bez szczególnego ryzyka w terminie i po terminie przegląd Cochrane z 2020 roku obejmujący 34 badania wykazał przy strategii indukcji mniej zgonów okołoporodowych, mniej urodzeń martwych i rzadsze przyjęcia na oddział intensywnej terapii noworodka niż przy czekaniu. Ryzykiem, które zespół obserwuje, są zbyt częste skurcze po prostaglandynach; dlatego monitoruje się tętno dziecka i w takiej sytuacji odstawia lek.
Co lepsze: indukcja porodu czy cesarka?
To nie jest wybór jedno albo drugie: badania porównują indukcję z czekaniem. Przegląd Cochrane wykazał przy indukcji od 37. tygodnia prawdopodobnie mniej cięć cesarskich niż przy czekaniu. W badaniu ARRIVE u kobiet rodzących pierwszy raz indukcja w 39. tygodniu skończyła się cesarskim cięciem w 18,6% przypadków wobec 22,2% przy czekaniu. Planowana cesarka to osobna decyzja, którą omawiasz z lekarzem.
Źródła
- NICE NG207 — Indukcja porodu: zalecenia
- NICE NG207 — Załącznik C: ryzyko hiperstymulacji dla różnych leków
- WHO — Zalecenia dotyczące indukcji porodu w terminie i po terminie (2022)
- DGGG/OEGGG/SGGG — wytyczne S2k dotyczące indukcji porodu, AWMF 015-088 (2020)
- NHS — Indukcja porodu
- NHS — Objawy rozpoczęcia porodu
- NHS — Krwawienie z pochwy w ciąży
- Middleton P et al. — Indukcja porodu od 37. tygodnia ciąży (Cochrane, 2020)
- Grobman WA et al. — Indukcja czy postępowanie wyczekujące u pierworódek niskiego ryzyka (ARRIVE, NEJM 2018)