Długość szyjki macicy to długość jej zamkniętej części w milimetrach, mierzona w USG przezpochwowym. W ciąży szyjka powoli się skraca: w największym badaniu referencyjnym mediana spadała z 43,3 mm w 16. tygodniu do 40 mm w 24. i 30,3 mm w 36. Przed 24. tygodniem szyjka o długości 25 mm lub mniej jest uznawana za krótką.
Znajdziesz tu normy dla każdego tygodnia od 16. do 36., sprawdzenie liczby z Twojego opisu USG, granice z zaleceń NICE, ISUOG, SMFM i FIGO oraz to, co się proponuje, gdy szyjka jest krótka. Wyjaśniamy też, czym jest lejkowanie, dlaczego szyjkę mierzy się głowicą dopochwową i czym długość szyjki różni się od rozwarcia i od wysokości dna macicy.
W skrócie: między 16. a 24. tygodniem u ośmiu kobiet na dziesięć szyjka ma mniej więcej 30–50 mm; w 20. tygodniu mediana wynosi 41,9 mm. Pomiar przezpochwowy 25 mm lub mniej przed 24. tygodniem oznacza krótką szyjkę macicy i większe ryzyko porodu przedwczesnego. To ryzyko zmniejsza progesteron dopochwowy, a u części kobiet szew okrężny.
Prawidłowa długość szyjki macicy w kolejnych tygodniach
Najdokładniejsze dane tydzień po tygodniu zebrali Salomon i współpracownicy w Paryżu: zmierzyli szyjkę macicy raz u każdej z 6614 kobiet w ciąży pojedynczej między 16. a 36. tygodniem. Długość szyjki nie rozkłada się symetrycznie wokół średniej, więc autorzy policzyli centyle metodą, która to uwzględnia. Tabela pokazuje medianę dla każdego tygodnia, niskie centyle ważne przy krótkiej szyjce, 90. centyl i odsetek kobiet z szyjką krótszą niż 25 mm.
| Tydzień | 5. centyl, mm | 10. centyl, mm | Mediana, mm | 90. centyl, mm | Poniżej 25 mm, % |
|---|---|---|---|---|---|
| 16. tydzień | 32,2 | 34,9 | 43,3 | 50,9 | 0,5 |
| 17. tydzień | 31,5 | 34,2 | 43 | 50,8 | 0,7 |
| 18. tydzień | 30,8 | 33,6 | 42,6 | 50,8 | 0,9 |
| 19. tydzień | 30,1 | 33 | 42,3 | 50,7 | 1,2 |
| 20. tydzień | 29,3 | 32,3 | 41,9 | 50,5 | 1,6 |
| 21. tydzień | 28,5 | 31,6 | 41,5 | 50,3 | 2,1 |
| 22. tydzień | 27,7 | 30,9 | 41 | 50,1 | 2,7 |
| 23. tydzień | 26,8 | 30,1 | 40,6 | 49,9 | 3,4 |
| 24. tydzień | 25,8 | 29,2 | 40 | 49,6 | 4,2 |
| 25. tydzień | 24,7 | 28,3 | 39,4 | 49,1 | 5,3 |
| 26. tydzień | 23,5 | 27,2 | 38,6 | 48,5 | 6,6 |
| 27. tydzień | 22,4 | 26,2 | 37,8 | 47,9 | 8,1 |
| 28. tydzień | 21,4 | 25,2 | 37,1 | 47,3 | 9,6 |
| 29. tydzień | 20,4 | 24,3 | 36,3 | 46,8 | 11,2 |
| 30. tydzień | 19,5 | 23,5 | 35,6 | 46,3 | 12,9 |
| 31. tydzień | 18,6 | 22,6 | 34,9 | 45,8 | 14,7 |
| 32. tydzień | 17,8 | 21,8 | 34,2 | 45,2 | 16,8 |
| 33. tydzień | 17 | 20,9 | 33,3 | 44,5 | 19,1 |
| 34. tydzień | 16,1 | 19,9 | 32,3 | 43,7 | 22 |
| 35. tydzień | 15,2 | 19 | 31,3 | 42,8 | 25,1 |
| 36. tydzień | 14,4 | 18,1 | 30,3 | 41,8 | 28,6 |
Źródło: Salomon LJ i wsp., Ultrasound in Obstetrics & Gynecology 2009, tabela 2; 6614 pomiarów przezpochwowych. Każdy centyl sprawdziliśmy wzorem z samego badania. Przed 16. i po 36. tygodniu nie ma wierszy, bo w tych tygodniach badanie nie mierzyło szyjki.
Spójrz na ostatnią kolumnę. W 16. tygodniu szyjkę krótszą niż 25 mm miało tylko 0,5% kobiet, w 24. tygodniu 4,2%, w 32. 16,8%, a w 36. 28,6%. Te same 25 mm w 18. tygodniu zdarzają się rzadko i niepokoją, a w 34. są dość częstym wynikiem. Dlatego zalecenia stosują granicę 25 mm do pomiarów sprzed 24. tygodnia.
W innych populacjach wartości są trochę niższe. W dużym badaniu amerykańskim Iams i współpracownicy zmierzyli szyjkę u 2915 kobiet około 24. tygodnia: średnia wyniosła 35,2 mm, a 10. centyl 26 mm. Kobiety z szyjką na poziomie 10. centyla lub krótszą rodziły samoistnie przed 35. tygodniem 6,2 razy częściej. Ryzyko rosło stopniowo z każdym milimetrem, bez ostrej granicy na jednej liczbie.
Sprawdź długość szyjki macicy
Wpisz tydzień ciąży z dnia USG i długość szyjki z opisu. Narzędzie porówna wynik z centylami Salomona dla tego tygodnia i z granicą 25 mm. Nie stawia diagnozy: liczbę ocenia lekarz razem z Twoim wywiadem i objawami.
—
Niezależnie od liczby: regularne skurcze, ból jak przy miesiączce, wyciekanie płynu albo krwawienie przed 37. tygodniem to powód, by od razu zgłosić się na oddział położniczy.
Kiedy szyjka jest za krótka: granice z zaleceń
Główne zalecenia zgadzają się co do 25 mm i różnią się tym, co robić między 20 a 25 mm. Wszystkie dotyczą pomiaru przezpochwowego w ciąży pojedynczej.
| Zalecenia | Granica | Co zalecają |
|---|---|---|
| NICE NG25 (Wielka Brytania, aktualizacja 2022) | 25 mm lub mniej w USG między 16+0 a 24+0 tc. | Po wcześniejszym porodzie przedwczesnym lub stracie ciąży od 16. tygodnia: wybór między progesteronem dopochwowym a szwem okrężnym. Przy samym wywiadzie albo samej krótkiej szyjce: rozważyć progesteron, co najmniej do 34. tygodnia. |
| ISUOG (2022) | 25 mm lub mniej przed 24. tygodniem | Przezpochwowy pomiar u wszystkich ciężarnych między 18. a 24. tygodniem; progesteron dopochwowy (np. 200 mg co wieczór) od rozpoznania do 36. tygodnia; pessar tylko w badaniach naukowych. |
| SMFM, Consult #70 (USA, 2024) | 25 mm lub mniej to krótka szyjka; 20 mm lub mniej przed 24. tygodniem | Bez wcześniejszego porodu przedwczesnego: progesteron zalecany przy 20 mm lub mniej, rozważany przy 21–25 mm; bez szwu, dopóki szyjka się nie rozwiera; bez pessaru. |
| FIGO (2021) | Poniżej 25 mm dla szwu | Progesteron dopochwowy w ciąży pojedynczej po porodzie przedwczesnym lub przy krótkiej szyjce; szew zakładany na podstawie USG przy mniej niż 25 mm po porodzie przedwczesnym lub stracie ciąży w połowie jej trwania. |
NICE korzysta z długości szyjki także później, w innej sytuacji. Jeśli od 30. tygodnia masz objawy porodu przedwczesnego, szyjka dłuższa niż 15 mm oznacza, że poród jest mało prawdopodobny; przy 15 mm lub mniej jesteś leczona jak w porodzie przedwczesnym. Jak wygląda taka ocena w szpitalu, opisujemy w poradniku o objawach porodu przedwczesnego.
Jak mierzy się długość szyjki macicy
Badanie robi się cienką głowicą dopochwową przy pustym pęcherzu i trwa kilka minut. Lekarz odnajduje ujście wewnętrzne (od strony dziecka) i zewnętrzne (od strony pochwy), powiększa obraz tak, by szyjka zajmowała od połowy do trzech czwartych ekranu, i mierzy zamknięty kanał między nimi. ISUOG zaleca co najmniej trzy pomiary i zapisanie najkrótszego poprawnego technicznie.
USG przez powłoki brzuszne się do tego nie nadaje. Pełny pęcherz i nacisk głowicy sprawiają, że szyjka wygląda na dłuższą, a ISUOG szacuje, że 25 mm w pomiarze przezpochwowym odpowiadałoby około 36 mm przez brzuch. SMFM zaleca, żeby każdy pomiar, na którego podstawie decyduje się o leczeniu, był przezpochwowy.
Co jest w opisie USG
- Długość szyjki macicy (CL) 38 mm: zamknięta część kanału.
- Ujście wewnętrzne zamknięte: w górnej części kanału nie ma lejka.
- Lejkowanie (ang. funneling, czasem opisywane kształtem Y, V lub U): błony płodowe wpuklają się w górną część kanału. Salomon widział je w 6,5% badań. Według ISUOG żaden pomiar lejka sam w sobie nie przewiduje porodu przedwczesnego, dlatego nigdy nie dolicza się go do długości.
Kiedy mierzy się długość szyjki macicy
W Polsce standard organizacyjny opieki okołoporodowej wymaga badania USG między 18. a 22. tygodniem, czyli USG połówkowego, „zgodnie z rekomendacjami PTGiP”; sam standard nie wymienia szyjki macicy, a wśród czynników ryzyka podaje zagrażający poród przedwczesny i niewydolność cieśniowo-szyjkową. ISUOG zaleca przezpochwowy pomiar szyjki u wszystkich ciężarnych między 18. a 24. tygodniem, jeśli to możliwe. Amerykańskie SMFM uznaje badanie przesiewowe u wszystkich za rozsądne, choć nie obowiązkowe, a po wcześniejszym samoistnym porodzie przedwczesnym zaleca pomiar co 1–2 tygodnie od 16. do 24. tygodnia.
Dla ostatnich tygodni przed porodem nie ma wartości docelowej. Dane Salomona kończą się na 36. tygodniu z medianą 30,3 mm. Potem szyjka mięknie i się skraca, bo organizm przygotowuje się do porodu, a gotowość do niego położna lub lekarz oceniają w badaniu, nie liczbą z USG.
Co się robi, gdy szyjka macicy jest krótka
Krótka szyjka to znak ryzyka, a nie rozpoznanie porodu przedwczesnego. To, co zaproponuje lekarz, zależy od długości, tygodnia ciąży i Twojego wywiadu.
Progesteron dopochwowy
Globulki lub żel z progesteronem stosowane co wieczór to podstawowe leczenie krótkiej szyjki w ciąży pojedynczej. We wspólnej analizie pięciu badań z udziałem 974 kobiet z szyjką 25 mm lub krótszą Romero i współpracownicy wykazali, że progesteron dopochwowy zmniejsza liczbę porodów przed 33. tygodniem o ponad jedną trzecią (ryzyko względne 0,6). Większa analiza EPPPIC z danymi poszczególnych pacjentek (9 badań, 3769 kobiet z wysokim ryzykiem) wykazała ryzyko względne 0,8 dla porodu przed 34. tygodniem, z największą korzyścią bezwzględną przy krótkiej szyjce. NICE prowadzi leczenie co najmniej do 34. tygodnia, ISUOG do 36.
Cotygodniowe zastrzyki z 17-OHPC nie są już opcją w USA: FDA wycofała ten lek w 2023 roku, a SMFM odradza jego przepisywanie.
Szew okrężny (szew szyjkowy)
Szew okrężny zakłada się wokół szyjki macicy przez pochwę. Pomaga najbardziej, gdy krótka szyjka dochodzi do wcześniejszego porodu przedwczesnego albo straty ciąży w jej połowie: wtedy proponują go NICE i FIGO. Przegląd Cochrane 15 badań (3490 kobiet) wykazał, że szew w ciąży pojedynczej wysokiego ryzyka zmniejsza liczbę porodów przed 34. tygodniem (ryzyko względne 0,8). Bez takiego wywiadu SMFM zaleca progesteron bez szwu, dopóki szyjka się nie rozwiera.
Pessar położniczy
Pessar to silikonowy pierścień zakładany wokół szyjki. Amerykańskie badanie TOPS u kobiet z krótką szyjką przerwano przed czasem: pessar nie zmniejszył liczby porodów przedwczesnych, a zgonów płodów lub noworodków było więcej (13,3% wobec 6,8%). SMFM nie zaleca teraz pessaru w ciąży pojedynczej z krótką szyjką, a ISUOG dopuszcza go tylko w badaniach naukowych. Jeśli lekarz proponuje pessar, zapytaj, dlaczego w Twoim przypadku to lepszy wybór.
Leżenia w łóżku nie ma na tej liście. SMFM odradza ograniczanie aktywności, a długie leżenie niesie własne ryzyko, na przykład zakrzepicy.
Długość szyjki to nie wysokość dna macicy
Te dwa pomiary często się mylą, bo oba są długościami mierzonymi w ciąży. Wysokość dna macicy mierzy się z zewnątrz, centymetrem od spojenia łonowego do szczytu macicy, żeby śledzić wzrost dziecka. Długość szyjki mierzy się od wewnątrz, w USG przezpochwowym, w milimetrach, i nie mówi ona nic o wzroście: pozwala ocenić ryzyko wcześniejszego porodu. Mały brzuch nie oznacza krótkiej szyjki i odwrotnie.
Kiedy zgłosić się na oddział położniczy jeszcze tego samego dnia
Od razu, także w nocy, skontaktuj się z lekarzem lub położną albo zgłoś się na izbę przyjęć oddziału położniczego, jeśli przed 37. tygodniem masz: regularne skurcze lub ból jak przy miesiączce, nowy ból w dole pleców, który przychodzi i odchodzi, ucisk nisko w miednicy, jakby dziecko napierało w dół, wyciekanie lub chlust płynu z pochwy, krwawienie z dróg rodnych albo wydzielinę, która stała się wodnista, śluzowa lub podbarwiona krwią. Nie czekaj do następnego USG, niezależnie od ostatniego pomiaru szyjki. Przy obfitym krwawieniu albo omdleniu dzwoń pod 112 lub 999.
Sama liczba w opisie USG nigdy nie jest na tej liście. Krótką szyjkę bez objawów omawiasz z lekarzem na wizycie, zwykle w tym samym tygodniu.
Najczęściej zadawane pytania
Jaka długość szyjki macicy jest bezpieczna w ciąży?
Przed 24. tygodniem za krótką uznaje się szyjkę 25 mm lub krótszą w USG przezpochwowym, więc wynik powyżej tej granicy nie jest uznawany za krótką szyjkę. W badaniu Salomona (6614 ciąż) mediana wynosiła 43,3 mm w 16. tygodniu, 41,9 mm w 20. i 40 mm w 24. Ryzyko porodu przedwczesnego rośnie stopniowo, im krótsza szyjka.
Jaka długość szyjki macicy w 28. tygodniu ciąży?
W 28. tygodniu mediana w danych Salomona wynosiła 37,1 mm, 10. centyl 25,2 mm, a 5. centyl 21,4 mm. Poniżej 25 mm miało 9,6% kobiet. Granica 25 mm z zaleceń dotyczy pomiarów przed 24. tygodniem, więc później lekarz ocenia wynik razem z objawami.
Jaka długość szyjki macicy w 30. tygodniu ciąży?
W 30. tygodniu mediana wynosiła 35,6 mm, 10. centyl 23,5 mm, a 5. centyl 19,5 mm; poniżej 25 mm miało 12,9% kobiet. Od 30. tygodnia, przy podejrzeniu porodu przedwczesnego, NICE uznaje szyjkę dłuższą niż 15 mm za znak, że poród jest mało prawdopodobny.
Jaka długość szyjki macicy przed porodem?
Dla ostatnich tygodni nie ma wartości referencyjnej: badanie Salomona kończy się na 36. tygodniu z medianą 30,3 mm, a żadne zalecenia nie podają „właściwej” długości przed porodem. Pod koniec ciąży szyjka mięknie, skraca się i zanika, a gotowość do porodu położna lub lekarz oceniają w badaniu, nie liczbą z USG.
Jak lekarz sprawdza długość szyjki macicy?
Głowicą dopochwową, przy pustym pęcherzu. Lekarz powiększa obraz, odnajduje ujście wewnętrzne i zewnętrzne i mierzy zamkniętą część kanału szyjki między nimi, co najmniej trzy razy, a zapisuje najkrótszy poprawny technicznie wynik. Tak zaleca ISUOG; pomiaru przez powłoki brzuszne nie używa się do decyzji o leczeniu.
Czy na USG połówkowym mierzy się długość szyjki macicy?
Zależy od ośrodka. Polski standard opieki okołoporodowej wymaga USG między 18. a 22. tygodniem zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, ale sam nie wymienia szyjki macicy. ISUOG zaleca przezpochwowy pomiar szyjki u wszystkich ciężarnych między 18. a 24. tygodniem, jeśli to możliwe, właśnie przy USG drugiego trymestru.
Co oznacza krótka szyjka macicy w ciąży?
Szyjkę o długości 25 mm lub mniej w USG przezpochwowym przed 24. tygodniem: tak definiują ją NICE, ISUOG i SMFM. To znak większego ryzyka porodu przedwczesnego, a nie jego diagnoza. Ryzyko zmniejsza progesteron dopochwowy, a po wcześniejszym porodzie przedwczesnym także szew okrężny.
Co to jest lejkowanie szyjki macicy?
Lejkowanie oznacza, że błony płodowe wpuklają się w górną część kanału szyjki i w USG wygląda on jak lejek w kształcie litery Y, V albo U. ISUOG podaje, że żaden pomiar lejka sam w sobie nie przewiduje porodu przedwczesnego, dlatego za długość szyjki uznaje się tylko jej zamkniętą część.
Długość szyjki macicy w ciąży w skrócie
Długość szyjki macicy mierzy się w USG przezpochwowym, w milimetrach, i w ciąży powoli maleje: w badaniu Salomona (6614 ciąż) mediana spadała z 43,3 mm w 16. tygodniu do 40 mm w 24. i 30,3 mm w 36. NICE, ISUOG i SMFM uznają za krótką szyjkę 25 mm lub mniej przed 24. tygodniem. Progesteron dopochwowy zmniejsza ryzyko porodu przedwczesnego, szew okrężny pomaga głównie po wcześniejszym porodzie przedwczesnym, a pessaru zalecenia międzynarodowe nie polecają. Regularne skurcze, wyciekanie płynu lub krwawienie przed 37. tygodniem to powód, by od razu zgłosić się na oddział położniczy.
W Baby Novum: w Badaniach USG zapiszesz każde badanie z datą, tygodniem ciąży, komentarzem lekarza i zdjęciem wyniku, więc każdy pomiar szyjki masz w telefonie na następnej wizycie. Jeden wpis jest za darmo, a Premium przechowuje wszystkie.
Czytaj dalej
Źródła
- Salomon i wsp., Ultrasound in Obstetrics & Gynecology 2009 — wartości referencyjne długości szyjki macicy w ciąży (tabela 2)
- Iams i wsp., New England Journal of Medicine 1996 — długość szyjki macicy a ryzyko samoistnego porodu przedwczesnego
- NICE NG25 — Poród przedwczesny (2015, aktualizacja 2022)
- ISUOG Practice Guidelines (2022) — rola USG w przewidywaniu samoistnego porodu przedwczesnego
- Society for Maternal-Fetal Medicine, Consult Series #70 (2024) — postępowanie przy krótkiej szyjce bez wcześniejszego porodu przedwczesnego
- Society for Maternal-Fetal Medicine (2016) — rutynowy pomiar długości szyjki u kobiet z wysokim i niskim ryzykiem
- FIGO (2021) — zalecenia dotyczące progestagenów w zapobieganiu porodowi przedwczesnemu
- FIGO (2021) — zalecenia dotyczące szwu okrężnego w zapobieganiu porodowi przedwczesnemu
- Society for Maternal-Fetal Medicine (2023) — stanowisko wobec wycofania 17-OHPC przez FDA
- EPPPIC Group, The Lancet 2021 — progestageny w zapobieganiu porodowi przedwczesnemu: metaanaliza danych indywidualnych
- Romero i wsp., American Journal of Obstetrics & Gynecology 2018 — progesteron dopochwowy przy krótkiej szyjce macicy
- Hoffman i wsp., JAMA 2023 — pessar szyjkowy w zapobieganiu porodowi przedwczesnemu (badanie TOPS)
- Alfirevic i wsp., Cochrane 2017 — szew szyjkowy w zapobieganiu porodowi przedwczesnemu w ciąży pojedynczej
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej
- pacjent.gov.pl — Wezwanie na ratunek (numery 112 i 999)
Baby Novum to narzędzie informacyjne i do zapisywania danych, a nie wyrób medyczny, i nie stawia diagnoz ani nie prowadzi leczenia. We wszystkich kwestiach dotyczących Twojej ciąży rozmawiaj z lekarzem lub położną.