Fazy porodu lekarze i położne nazywają okresami porodu. Są trzy: w pierwszym rozwiera się szyjka macicy, w drugim przesz i rodzisz dziecko, w trzecim rodzi się łożysko. Pierwszy okres trwa najdłużej i wytyczne dzielą go na dwie części: fazę utajoną, gdy zaczynają się skurcze i szyjka zaczyna się zmieniać, oraz fazę aktywną, gdy szyjka rozwiera się w stałym tempie aż do 10 cm.
Przy każdym okresie podajemy czas trwania według NICE, WHO i NHS, osobno dla pierwszego i dla kolejnego porodu. Piszemy też, co możesz zrobić na każdym etapie porodu, jakie metody łagodzenia bólu są dostępne i jakie mają wady, oraz które objawy oznaczają natychmiastowy telefon na oddział porodowy, bez względu na to, w której fazie jesteś.
Krótka odpowiedź. Poród ma trzy okresy. Pierwszy rozwiera szyjkę macicy: najpierw faza utajona do około 4 cm, potem faza aktywna do 10 cm, która według NICE trwa średnio 8 godzin przy pierwszym porodzie i 5 godzin przy kolejnych. Drugi okres to parcie i narodziny dziecka. Trzeci kończy się urodzeniem łożyska.
Okresy porodu w skrócie
Czas trwania w tabeli pochodzi od NICE i NHS i to te liczby brytyjskie położne podają kobietom. Opisują większość porodów, ale nie każdy poród: NICE podkreśla, że długość porodu różni się u poszczególnych kobiet.
| Okres | Co się dzieje | Pierwsze dziecko | Kolejne dzieci | Co robisz |
|---|---|---|---|---|
| I okres, faza utajona (początek porodu) | Zaczynają się skurcze, które mogą ustawać i wracać; szyjka macicy mięknie, skraca się i rozwiera do około 4 cm | Bez standardowej długości: wiele godzin, czasem dni | Zostań w domu, odpoczywaj, jedz, pij i mierz skurcze | |
| I okres, faza aktywna | Regularne, silniejsze skurcze; szyjka rozwiera się od 4 do 10 cm | Średnio około 8 godzin; raczej nie dłużej niż 18 | Średnio około 5 godzin; raczej nie dłużej niż 12 | Bądź w szpitalu albo z położną; ruszaj się i wybierz metodę łagodzenia bólu |
| II okres (faza bierna, potem parcie) | Pełne rozwarcie; dziecko przesuwa się w dół i rodzi się | Narodziny zwykle w ciągu 3 godzin od początku parcia | Narodziny zwykle w ciągu 2 godzin od początku parcia | Przyj, gdy czujesz parcie, w każdej pozycji poza leżeniem płasko na plecach |
| III okres (łożyskowy) | Rodzą się łożysko i błony płodowe | W ciągu 30 minut po zastrzyku (aktywne prowadzenie); do 60 minut bez niego (fizjologiczne) | Trzymaj dziecko w kontakcie skóra do skóry; wybierz prowadzenie aktywne lub fizjologiczne | |
I okres porodu, część pierwsza: faza utajona
Faza utajona to początek porodu. NICE opisuje ją jako okres, niekoniecznie ciągły, w którym masz skurcze, a szyjka macicy się zmienia: przesuwa się do przodu, mięknie, skraca się i rozwiera do 4 cm. Skurcze bywają nieregularne, potrafią ustać na kilka godzin i wrócić. NHS zalicza do objawów początku porodu ból pleców i odejście śluzu z pasemkami krwi; jak wygląda taki śluz, opisujemy w poradniku o czopie śluzowym.
Ile trwa
Nikt nie poda ci konkretnej liczby. WHO stwierdza, że standardowego czasu trwania fazy utajonej nie ustalono i że u różnych kobiet wygląda on bardzo różnie. NHS podaje, że do fazy aktywnej może minąć wiele godzin, a nawet dni, i że faza utajona to zwykle najdłuższa część porodu.
Co pomaga w domu
W fazie utajonej
- Jeśli poród zaczyna się w nocy, śpij, o ile możesz; w dzień pozostań w pozycji pionowej i łagodnie się ruszaj (NHS)
- Jedz i pij: energia przyda ci się później
- Ciepła kąpiel lub prysznic, masaż i ćwiczenia oddechowe mogą na tym etapie zmniejszyć ból, według NICE
- Aparat TENS pomaga prawdopodobnie najbardziej teraz, gdy boli głównie dół pleców (NHS)
- Mierz skurcze od początku jednego do początku następnego
Kiedy dzwonić
NHS radzi zadzwonić do położnej lub na oddział porodowy, gdy skurcze przychodzą regularnie co 5 minut lub częściej, albo zawsze, gdy myślisz, że zaczął się poród, i potrzebujesz porady. Przy pierwszym dziecku wiele szpitali stosuje zasadę 5-1-1: skurcze co około 5 minut, trwające około minuty, przez godzinę. Nasz licznik skurczów śledzi ten rytm za ciebie, a pełną listę sygnałów do wyjazdu znajdziesz w poradniku o objawach zbliżającego się porodu. Jeśli odeszły wody płodowe, zadzwoń bez względu na to, co robią skurcze.
Jeśli przyjedziesz wcześnie, mogą odesłać cię do domu. NICE zaleca położnym pamiętać, że skurcze mogą boleć, choć szyjka się nie zmienia, zaproponować ci wsparcie i łagodzenie bólu i zachęcić cię do zostania w domu lub powrotu do niego, chyba że groziłoby to porodem bez położnej albo przeżywasz silny niepokój.
I okres porodu, część druga: faza aktywna
W fazie aktywnej skurcze stają się regularne, a szyjka macicy rozwiera się dalej, aż osiągnie 10 cm. Położna lub lekarz oceniają postęp badaniem wewnętrznym, które według NICE warto proponować mniej więcej co 4 godziny, i obserwują, jak zmieniają się skurcze i tętno dziecka.
4, 5 czy 6 cm: gdzie zaczyna się faza aktywna
Najważniejsze wytyczne różnią się co do punktu startu. NICE (Wielka Brytania) liczy fazę aktywną od 4 cm. WHO w zaleceniach z 2018 roku przyjęła 5 cm. ACOG (USA) stosuje 6 cm. Polski standard organizacyjny opieki okołoporodowej z 2018 roku nie podaje granicy w centymetrach i liczy I okres porodu od pierwszych regularnych skurczów, które powodują zgładzanie i rozwieranie szyjki macicy, do jej pełnego rozwarcia. Od przyjętej definicji zależy, od kiedy personel porównuje postęp porodu z oczekiwanym czasem. Jeśli przy 4 lub 5 cm usłyszysz, że to „jeszcze nie faza aktywna”, zapytaj, którą definicję stosuje twój szpital. Ten sam standard wyróżnia też IV okres porodu, czyli 2 godziny po urodzeniu łożyska, gdy personel kontroluje twój stan ogólny, obkurczanie macicy i krwawienie.
Ile trwa
NICE informuje kobiety, że długość fazy aktywnej bywa różna, ale pierwszy poród trwa średnio 8 godzin i raczej nie dłużej niż 18, a drugi i kolejne średnio 5 godzin i raczej nie dłużej niż 12. WHO, licząc od 5 cm, podaje, że faza aktywna zwykle nie przekracza 12 godzin przy pierwszym porodzie i 10 godzin przy kolejnych.
Może słyszałaś, że szyjka powinna rozwierać się o 1 cm na godzinę. WHO już tego nie zaleca: uznała to tempo za nierealnie szybkie dla części kobiet i za niedokładne w wychwytywaniu tych, którym grozi powikłanie. NICE podejrzewa opóźnienie, gdy szyjka rozwiera się o mniej niż 2 cm w ciągu 4 godzin, i zanim cokolwiek zrobi, sprawdza to ponownie.
Ruch, jedzenie i picie
Według NICE położne powinny pomagać ci się ruszać i przyjmować pozycje, które uznajesz za najwygodniejsze, przez cały poród, z wyjątkiem leżenia płasko na plecach. Jeśli poród przynosi silny ból pleców, NHS podaje, że może pomóc klęczenie na czworakach. Pij, gdy czujesz pragnienie. W fazie aktywnej możesz według NICE jeść lekkie posiłki, chyba że dostałaś opioid albo pojawią się czynniki ryzyka zwiększające prawdopodobieństwo cesarskiego cięcia.
II okres porodu: parcie i narodziny
II okres zaczyna się, gdy szyjka macicy jest w pełni rozwarta, a kończy narodzinami dziecka. NICE dzieli go na dwie fazy:
- Faza bierna: masz pełne rozwarcie, ale jeszcze nie przesz. Jeśli masz znieczulenie zewnątrzoponowe, możesz usłyszeć radę, żeby z parciem poczekać, do 2 godzin przy pierwszym dziecku albo do 1 godziny przy kolejnych.
- Faza czynna: widać główkę dziecka albo przesz przy pełnym rozwarciu, z własnej potrzeby lub według wskazówek położnej.
Od początku parcia NICE spodziewa się, że większość pierwszych dzieci urodzi się w ciągu 3 godzin, a większość kolejnych w ciągu 2 godzin. WHO podaje te same 3 i 2 godziny. Położna ocenia postęp po godzinie parcia przy pierwszym dziecku albo po 30 minutach przy kolejnych i prosi o ocenę doświadczonego lekarza, jeśli po 2 godzinach (przy kolejnych dzieciach po godzinie) narodziny nie są bliskie.
Tu też liczy się pozycja. NICE podaje, że leżenie płasko na plecach może obniżyć ciśnienie krwi i zmniejszyć przepływ krwi do łożyska. Bez znieczulenia zewnątrzoponowego mogą pomóc pozycje wertykalne i ruch; ze znieczuleniem leżenie na boku może zwiększyć szansę na samoistny poród siłami natury.
Jeśli w domu czujesz silne parcie i myślisz, że dziecko zaraz się urodzi, NHS radzi wezwać karetkę, zamiast jechać samochodem. W Polsce zadzwoń pod numer alarmowy 112.
III okres porodu: łożysko
III okres trwa od narodzin dziecka do urodzenia łożyska i błon płodowych. Sposób jego prowadzenia wybierasz ty, a decyzję warto podjąć przed porodem i wpisać do planu porodu:
- Aktywne prowadzenie: dostajesz zastrzyk leku, który obkurcza macicę, a pępowinę zaciska się i przecina między 1. a 5. minutą po porodzie. Łożysko rodzi się zwykle w ciągu 30 minut. Według NICE aktywne prowadzenie zmniejsza ryzyko obfitego krwawienia po porodzie (krwotoku poporodowego) i potrzeby przetoczenia krwi.
- Fizjologiczne prowadzenie: bez zastrzyku; pępowinę zostawia się, aż przestanie tętnić, zwykle na 2 do 4 minut, a łożysko rodzisz samodzielnie. Może to potrwać do godziny, choć często zajmuje kilka minut.
NICE uznaje III okres za przedłużony, jeśli nie zakończy się w ciągu 30 minut przy aktywnym prowadzeniu albo 60 minut przy fizjologicznym. Jeśli zaczniesz od fizjologicznego i zechcesz go skrócić, możesz przejść na aktywne.
Łagodzenie bólu w kolejnych fazach porodu
Każda metoda ma ograniczenia, a kilka jest dostępnych tylko na oddziale położniczym. Zestawienie poniżej to informacje, które NICE i NHS przekazują kobietom w Wielkiej Brytanii. Dostępne metody różnią się między krajami i szpitalami, więc zapytaj wcześniej w szpitalu, w którym planujesz rodzić.
| Metoda | Co daje | Ograniczenia |
|---|---|---|
| Oddech, kąpiel lub prysznic, masaż | Mogą zmniejszyć ból w fazie utajonej; dostępne od pierwszego skurczu | Zalecenie NICE dotyczy fazy utajonej; zapytaj, co szpital oferuje później |
| TENS | Prawdopodobnie najbardziej przydatny na początku, przy bólu w dole pleców; brak znanych skutków ubocznych | Nie wykazano, że działa w fazie aktywnej |
| Woda (immersja wodna, wanna porodowa) | Pomaga się rozluźnić, a skurcze wydają się mniej bolesne | Woda nie cieplejsza niż 37,5 °C; nie w ciągu 2 godzin od podania opioidu ani gdy czujesz senność |
| Podtlenek azotu (gaz rozweselający) | Łagodzi ból po 15 do 20 sekundach; sama decydujesz, kiedy go wdychasz | Nie usuwa całego bólu; może wywołać mdłości lub uczucie oszołomienia |
| Zastrzyk z petydyny lub diamorfiny | Działa po około 20 minutach i utrzymuje się 2 do 4 godzin | Ograniczona ulga; senność i mdłości; niezalecany tuż przed parciem, bo może wpłynąć na oddech dziecka i pierwsze karmienie |
| Remifentanyl (pompa z przyciskiem, którą sterujesz sama) | Działa w ciągu kilku minut i szybko przestaje; można go stosować aż do narodzin | Tylko na oddziale położniczym, przy stałej opiece jednej położnej; może powodować duszność |
| Znieczulenie zewnątrzoponowe | Najskuteczniejsza metoda: w większości przypadków całkowicie znosi ból. Według NICE nie wydłuża I okresu porodu i nie zwiększa ryzyka cesarskiego cięcia | Tylko na oddziale położniczym; założenie i zadziałanie zajmuje około 20 do 25 minut; dłuższy II okres i większe prawdopodobieństwo użycia kleszczy lub próżnociągu; ciągłe monitorowanie; ciężkie nogi |
| Iniekcje z jałowej wody | Na ból pleców w czasie porodu: ulga po około 10 minutach, nawet do 3 godzin | Na początku pieczenie |
Według ACOG znieczulenie zewnątrzoponowe powinno być proponowane w każdej fazie porodu. Spokojny, rytmiczny oddech pomaga bez względu na inne wybory; nasze ćwiczenia oddechowe mają liczniki czasu, z którymi możesz ćwiczyć już teraz.
Sygnały alarmowe w każdej fazie porodu
Zadzwoń na oddział porodowy od razu, o każdej porze, jeśli: krwawisz bardziej niż pasemka krwi w śluzie; wody płodowe są zielone lub brązowe; dziecko rusza się mniej niż zwykle; masz stały lub silny ból, inny niż skurcze; masz gorączkę 38 °C lub wyższą; skurcz trwa dłużej niż 2 minuty albo masz 6 lub więcej skurczów w ciągu 10 minut; albo jesteś przed 37. tygodniem i myślisz, że zaczął się poród.
Zadzwoń pod numer alarmowy 112, jeśli krwawisz obficie, jeśli czujesz silne parcie i myślisz, że dziecko zaraz się urodzi, albo jeśli po odejściu wód czujesz lub widzisz pępowinę w pochwie. Przy pępowinie RCOG radzi uklęknąć, oprzeć łokcie i dłonie o podłogę i pochylić się do przodu, aż przyjedzie pomoc.
Najważniejsze
Poród ma trzy okresy. Pierwszy rozwiera szyjkę macicy: najpierw trwa faza utajona bez stałej długości, a potem faza aktywna od 4 cm (NICE), 5 cm (WHO) lub 6 cm (ACOG) do 10 cm, średnio 8 godzin przy pierwszym porodzie i 5 przy kolejnych. Drugi okres to parcie: większość dzieci rodzi się w ciągu 3 godzin czynnego parcia przy pierwszym porodzie i 2 godzin przy kolejnych. W trzecim okresie łożysko rodzi się w ciągu 30 minut po zastrzyku albo do godziny bez niego. Krwawienie, zabarwione wody, słabsze ruchy dziecka lub stały ból oznaczają telefon od razu, w każdej fazie.
W Baby Novum. Licznik skurczów zapisuje każdy skurcz jednym dotknięciem, liczy średnią długość i odstęp i powiadamia, gdy zasada 5-1-1 utrzymuje się przez godzinę. Kreator planu porodu zapisuje wybrane metody łagodzenia bólu i pozycje do porodu i eksportuje je do PDF dla położnej. Aplikacja zapisuje; decyzję podejmują położna i lekarz.
Dalej: Objawy zbliżającego się porodu → · Torba do szpitala → · Plan porodu →
Najczęściej zadawane pytania
Jakie są fazy porodu?
Poród ma trzy okresy. Pierwszy rozwiera szyjkę macicy do 10 cm i dzieli się na fazę utajoną oraz fazę aktywną. Drugi trwa od pełnego rozwarcia do narodzin dziecka i to w nim przychodzi parcie. Trzeci kończy się urodzeniem łożyska i błon płodowych. Polski standard opieki okołoporodowej dodaje IV okres porodu: 2 godziny kontroli po urodzeniu łożyska.
Ile trwają fazy porodu?
Najdłużej trwa pierwszy okres, a w nim zwykle faza utajona: według NHS do fazy aktywnej może minąć wiele godzin, a nawet dni. Faza aktywna trwa według NICE średnio około 8 godzin przy pierwszym porodzie i 5 godzin przy kolejnych. Parcie i urodzenie łożyska liczy się już w minutach albo w kilku godzinach.
Ile trwa faza utajona porodu?
Nie ma dla niej standardowej długości. WHO podaje, że u różnych kobiet faza utajona trwa bardzo różnie, a NHS, że do fazy aktywnej może minąć wiele godzin, a nawet dni. Skurcze mogą ustawać i wracać. Mierz je, odpoczywaj, jedz i pij, a gdy przychodzą regularnie co 5 minut lub częściej, zadzwoń do położnej lub na oddział porodowy.
Czym różni się faza utajona od fazy aktywnej porodu?
W fazie utajonej skurcze bywają nieregularne, a szyjka macicy mięknie, skraca się i powoli rozwiera. Faza aktywna przynosi regularne, silniejsze skurcze i stały postęp rozwarcia. Wytyczne stawiają granicę w różnych miejscach: NICE przy 4 cm, WHO przy 5 cm, a ACOG przy 6 cm. Zapytaj w swoim szpitalu, którą definicję stosuje.
Ile trwa poród przy pierwszym dziecku?
Według NICE faza aktywna pierwszego porodu trwa średnio 8 godzin i raczej nie przekracza 18. Wcześniej jest faza utajona, która nie ma standardowej długości. Po rozpoczęciu parcia dziecko rodzi się zwykle w ciągu 3 godzin, a łożysko w ciągu 30 minut po zastrzyku albo w ciągu godziny bez niego.
Czy w fazie utajonej porodu można spać?
Warto spróbować. NHS radzi spać, jeśli poród zaczyna się w nocy, a w dzień pozostać w pozycji pionowej i łagodnie się ruszać. Faza utajona może trwać wiele godzin, więc odpoczynek teraz oszczędza siły na fazę aktywną. Między skurczami pomaga ciepła kąpiel lub prysznic i spokojny, powolny oddech.
Czy podczas porodu można jeść i pić?
Zwykle tak. NHS zachęca, żeby jeść i pić w fazie utajonej. Według NICE w fazie aktywnej możesz jeść lekkie posiłki, chyba że dostałaś opioid, na przykład petydynę, albo pojawią się czynniki ryzyka zwiększające prawdopodobieństwo cesarskiego cięcia. Pij, gdy czujesz pragnienie. Napoje izotoniczne mogą pomóc bardziej niż woda, a picie na zapas nic nie daje.
Ile po porodzie rodzi się łożysko?
To zależy od sposobu prowadzenia III okresu porodu. Przy aktywnym prowadzeniu, czyli zastrzyku leku obkurczającego macicę po narodzinach dziecka, łożysko według NHS rodzi się zwykle w ciągu 30 minut. Przy fizjologicznym może to potrwać do godziny. NICE uznaje III okres za przedłużony po 30 minutach przy aktywnym prowadzeniu albo po 60 minutach bez zastrzyku.
Źródła
- NICE — Opieka śródporodowa (NG235), zalecenia
- WHO — Zalecenia dotyczące opieki śródporodowej dla pozytywnego doświadczenia porodu (2018)
- Oladapo OT i wsp. — Model opieki śródporodowej WHO dla pozytywnego doświadczenia porodu (BJOG, 2018)
- American Family Physician — Prowadzenie porodu: wytyczne ACOG (2025)
- NHS — Okresy porodu i narodziny
- NHS — Objawy, że poród się zaczął
- NHS — Łagodzenie bólu porodowego
- NHS — Krwawienie z pochwy w ciąży
- RCOG — Wypadnięcie pępowiny w późnej ciąży
- Minister Zdrowia — Rozporządzenie z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej (Dz.U. 2018 poz. 1756)